Według autora Mircea Eliade¹ alchemia wywodzi się z metalurgii. Hutnicy, kowale i alchemicy często przypisywali sobie nadzwyczajne doświadczenia religijne, które były utrzymywane w tajemnicy i włączane do rytuałów inicjacyjnych. Te trzy grupy pracowały z materią, która była dla nich święta i żywa. Ich celem było osiągnięcie transmutacji. Punkt kontaktu pomiędzy metalurgią i alchemią leżał tam, gdzie ludzie ingerowali w rytm przetwarzanej przez siebie substancji. Wierzyli oni w świętość ziemi jako źródła życia i byli przekonani, że każde zakłócenie wymaga zadośćuczynienia poprzez ofiarę. Rytuały wtajemniczenia i misteria chińskich metalurgów były prawdopodobnie ważnym składnikiem taoizmu i chińskiej alchemii.

W swojej książce Alchemia jako psychologiczny proces rozwoju² Marie Louise von Franz zauważa, że w systemie wierzeń wielu Afrykanów materia uważana jest za świętą. Dla każdego procesu przemiany istnieje bóstwo. Boskie siły są łączone, a boskie moce wykorzystywane. Dlatego alchemik wywołuje zmiany w sferze boskich sił.

Egipcjanie odziedziczyli wiedzę o wytapianiu metali od Babilończyków i Sumeryjczyków. Dla nich wytapianie cyny, brązu i żelaza było czynnością religijną. Procesem alchemicznym była także mumifikacja. Ciało symbolicznie przemieniano w Ozyrysa, kosmiczną i indywidualną zasadę w człowieku. W ten sposób istota ludzka łączyła się z bóstwem. W tym celu kąpano ją w pierwotnej materii, w pierwotnych wodach Nun.

Przegląd dokonany przez szwajcarskiego autora B. D. Haage³ rozpoczyna się od III wieku n.e. Odwołuje się on między innymi do najstarszego pisma tamtego czasu, które opisuje procesy oczyszczania i wtajemniczenia, Physika kai Mystika. Powtarzające się metafory cierpienia, umierania i zmartwychwstania mają swoje korzenie w mitach i kultach misteryjnych. Według Haage, nauka medyczna stała się częścią zachodniej alchemii, podążając wzdłuż linii wytyczonych przez alchemię arabską. Wspomina on także Paracelsusa i jego zwolenników szukających panaceum, które miało być przygotowane z substancji roślinnych i zwierzęcych. Dzięki temu alchemia nie była już dłużej ograniczona do królestwa minerałów.

Pojęcie ‘alchemia’ wywodzi się z tłumaczeń tekstów arabskich z XII wieku. Mówiły one o al-kimiya, co zostało przetłumaczone na łacinę jako akimia, aquimia, alchimia lub alchemia. Albertus Magnus (1193-1280) pisał o ars nova (nowa sztuka) lub alchemii.

Haage odnajduje słowo ‘chemia’ już w Księdze Henocha, między innymi według relacji Zosimosa. Podczas panowania Sasanidów (224-651 n.e.) założona została Akademia Gondi Shapur oraz kilka innych ośrodków nauki w Egipcie. Używano tam tekstów tłumaczonych z greckiego i innych języków. Zajmowano się filozofią, fizyką, astronomią, geografią, medycyną, a także alchemią. Niektóre z tych tekstów wywodzą się z ośrodków tłumaczeń w Persji i Mezopotamii. Na przykład zostały tam przetłumaczone dzieła Talesa, Pitagorasa, Empedoklesa, Demokryta, Sokratesa, Platona i Arystotelesa, ale także pisma hermetyczne, takie jak Tabula Smaragdina. Przez półwysep Iberyjski wiele z tych arabskich tekstów - już przetłumaczonych na łacinę - trafiło do średniowiecznych alchemików na Zachodzie.

H. W. Schütt⁴ umiejscawia początek alchemii w starożytnym Egipcie. Wierzy on, że Serapejon (świątynia poświęcona bogu Serapisowi) jest dowodem na to, że grecka religia i filozofia oraz egipska religia i sztuka świątynna wzajemnie wywierały na siebie głęboki wpływ. Doprowadziło to później do syntezy religii, filozofii i medycyny, co zdeterminowało myślenie i wiedzę pierwszych alchemików. Lekarze ci zajmowali się farmakologią. Grecy wysoce cenili medyczną, a w szczególności chirurgiczną i anatomiczną wiedzę Egipcjan. Grecki wpływ jest wciąż dostrzegalny w kilku alchemicznych recepturach. Substancje i lekarstwa, których używano, wzmiankowane są zarówno w tekstach alchemicznych, jak i w greckich tekstach medycznych. Alchemiczne eksperymenty z metalami przeprowadzane były w celu znalezienia nowych metod leczenia. Istotną rolę odgrywały tu procesy trawienia, fermentacji i rozkładu.

Autor kładzie szczególny nacisk na chemię. Alchemicy byli dla niego prekursorami chemików. Cytuje on Rolanda Edighofera: „Rezultatem literatury różokrzyżowej było to, że w XIX w. wielu czytelników z bogactwa obrazów różokrzyżowego przesłania zapamiętało jedynie to, co cudowne, i związaną z tym alchemię”.

Jaką rolę odegrały idee XVII-wiecznych różokrzyżowców wśród starych alchemików i nowych chemików? Alchemia była tajemną nauką w rękach kilku wtajemniczonych. Przynajmniej tak się to tradycyjnie przedstawia. Obraz ten nie pasuje do postępowego naukowca zeszłych stuleci. W jeszcze mniejszym stopniu patos ogólnej Reformacji - zerwanie z tradycjami - przystaje do obrazu tradycyjnego adepta. Pomimo to, kilka różokrzyżowych pism wspomina o prisca sapientia (szacownej wiedzy), która, jak się przypuszcza, sięga wstecz do Adama i Mojżesza. Ponadto, z powodu wspólnych symboli, takich jak róża i krzyż św. Andrzeja, różokrzyżowcy wiązani są z zakonem templariuszy.

Peter Marshall⁵ rozpoczyna swoje poszukiwanie Kamienia Filozoficznego w Chinach i stamtąd śledzi linię wpływów - poprzez alchemię Indii, Egiptu, Arabii i Europy - do hermetycznego oświecenia. Profesor Zhao Kuang-hua odpowiedział na jego pytanie o pochodzenie chińskiej alchemii następująco: „Jej początków szukać należy najpóźniej około roku 200 n.e., nie wiemy jednak gdzie. Alchemia rozwinęła się z Taoizmu. Każdy alchemik jest taoistą; nie każdy taoista jest jednakże alchemikiem. Alchemia jest jednym z aspektów Taoizmu”. Alchemia chińska opiera się na trzech podstawowych taoistycznych pojęciach dotyczących kosmosu: na pojęciu chi, yin i yang oraz, po trzecie, na teorii pięciu elementów. Chi często opisywana jest jako krążąca w ciele i we wszechświecie energia. Energia ta przenika wszystko i może być także określona mianem siły życiowej. Jest ona niewidzialna. Przedmioty materialne uformowane są z chi i z niej czerpią swoją strukturę i właściwości.

Tao podzielić można na zasady yin i yang. Są to dwie siły, stojące wobec siebie w opozycji i wzajemnie się dopełniające. Są one aktywne we wszechświecie i są poddane ruchom przypominającym przypływ i odpływ oceanu. W Tao Te King mówi się, że istoty żyjące są otoczone przez yin i yang, i że od równowagi pomiędzy yin i yang zależy ich harmonia.

Chińskie symbole przedstawiające Tao są związane z ciemnością i światłem. Yin jest zacienioną, ciemną, północną stroną wzgórza, yang natomiast jest stroną jasną, słoneczną, południową. W chińskiej alchemii yin przedstawiane jest przez tygrysa, wodę lub kobietę; yang przez smoka, ogień lub mężczyznę. Alchemik dąży do odwrócenia procesu rozszczepiania na yin i yang, i do osiągnięcia jedności - Tao. Przez osiągnięcie jedności w sobie samym i w swym laboratorium, zdobywa złoty eliksir nieśmiertelności.

Trzeci podstawowy komponent to teoria, że wszystkie procesy i substancje we wszechświecie składają się z pięciu elementów (wu hsing). Teoria pięciu elementów pochodzi z X wieku p.n.e. Istotnym jest, że tych pięć elementów nie odnosi się do pięciu rodzajów materii, tak jak jest to w zachodniej koncepcji czterech elementów (ogień, ziemia, woda i powietrze). Chińskie myślenie zajmuje się procesami, nie substancjami. Elementy nie są pasywne; są one pięcioma potężnymi siłami, znajdującymi się w nieustannie płynącym, cyklicznym ruchu. Pięć podstawowych elementów istoty ludzkiej to: esencja, umysł, witalność (ching), duch (shen) i energia (chi). Pierwsze dwa tworzą świadomość; pozostałe trzy znane są jako trzy skarby.

Istnieje także związek z pięcioma planetami widocznymi gołym okiem: Merkury - woda, Mars - ogień, Jowisz - drewno, Wenus - metal i Saturn - ziemia. Ponieważ zakładano, że każda z planet ma swój własny ton, w tamtym czasie mówiło się także o ‘muzyce sfer’.

Podstawą chińskiej alchemii jest wiara w skomplikowaną i subtelną sieć związków pomiędzy częściami wszechświata, razem tworzącymi Tao. Jest to organiczna całość. Wszystko dostarcza wszystkiemu energii; wszystko działa razem i żadna rzecz nie jest ważniejsza od innej.

„Niebiańskie Tao działa zagadkowo i w ukryciu. Nie ma ustalonej formy i nie trzyma się ustalonych zasad. Jest tak wielkie, że nikt nie dosięgnie jego końca i tak głębokie, że nikt nie może go zgłębić.”

Unikalność alchemii leży w tym, że filozofia, religia, psychologia, sztuki piękne, teoria, praktyka, wizja i eksperyment są w niej połączone. Alchemia jest wiedzą holistyczną i zajmuje się związkami pomiędzy intelektem, ciałem i duchem. Alchemicy określają swe wielkie dzieło jako Opus Magnum. Z jednej strony odnosi się to do prowadzonych w laboratorium eksperymentów, z drugiej strony do wewnętrznej pracy nad własnym udoskonaleniem. Alchemik opiera się na aksjomacie „jak na górze, tak na dole; co wewnątrz, to na zewnątrz”. Przemiana, postrzegalna w widzialnej substancji, odzwierciedla wewnętrzny proces transformacji duszy.

Odkrycie kamienia filozoficznego jest dla alchemika zewnętrznym znakiem jego wewnętrznych dokonań. Tak więc istnieją dwie interpretacje alchemii: egzoteryczna lub zewnętrzna i ezoteryczna lub wewnętrzna. Nauka egzoteryczna jest praktycznym przygotowaniem Kamienia Filozoficznego, substancji, przy pomocy której można przemienić metal nieszlachetny w złoto i przedłużyć życie. Aspekt ten odegrał kluczową rolę w historii i rozwoju nauki.

W tradycji ezoterycznej transmutacja w złoto symbolicznie przedstawia dążenie człowieka, by przemienić nieszlachetną materię w subtelnego ducha, a więc nic innego jak tylko wytworzenie złota duchowego oświecenia. Już od czasów starożytnych tradycja ezoteryczna przekazywała wiedzę dotyczącą struktury świata, miejsca ludzkości we wszechświecie, natury ducha i celu życia. Paracelsus, ojciec współczesnej farmacji, Jan Baptist van Helmont, który dowiódł istnienia gazów, Johann Friedrich Böttger, wynalazca porcelany (w Europie) i Robert Boyle, który położył podwaliny pod współczesną chemię, wszyscy byli znanymi alchemikami. Także Izaak Newton często zajmował się alchemicznymi tekstami.

Ten krótki przegląd nie byłby kompletny bez wspomnienia Karla Gustawa Junga⁶. Był on szczególnie zainteresowany alchemią i wykorzystywał ją w swojej psychologii. Jego spostrzeżenia były pionierskie i nadal mają istotne znaczenie dla jungowskiej psychologii i filozofii. Oddzielanie i łączenie przeciwieństw na poziomie podświadomości, czy też duszy, traktował on tak, jak jest to przedstawione w symbolice alchemicznych dzieł. Jung, ze swojego punktu widzenia, napisał podsumowanie i wyjaśnienie powiązań pomiędzy poszukiwaniem ‘kamienia filozoficznego’ i ideą Chrystusa.

Jan van Rijckenborgh⁷ wyjaśnia stanowisko Szkoły Różokrzyża co do alchemii i jej podłoża w dziele Wyznanie Braterstwa Różokrzyża. Jego zdaniem istnieją dwie interpretacje dotyczące alchemii. Jedna wychodzi od transmutacji metali w sensie dosłownym. Jest to próba przemiany metali nieszlachetnych w złoto. Druga jest diametralnie odmienna i widzi tę transformację jako proces czysto duchowy. Odnosi się ona do idei Złota Ducha, które musi zostać wyzwolone z więzów niższego życia i wyniesione do wyższej rzeczywistości.

„Pierwsza interpretacja jest całkowicie mylna; druga, jako opis jednego z celów ludzkości, zawiera pewną prawdę, lecz wciąż nie ma nic do powiedzenia odnośnie alchemii różokrzyżowców.

Czym jest alchemia? Głębsze studium, odsłonięcie zasłony, czyni to zrozumiałym. Z naszymi nośnikami materialnymi, świadomie żyjemy w sferze chemicznej świata materialnego, w nadirze materialności. Ten świat materialny składa się z pierwiastków, sił, minerałów i metali.

Ten zdegenerowany świat materialny, w którym żyjemy, jest przeniknięty duchową esencją: siłą Chrystusa. Nieustającym zadaniem tej duchowej esencji jest przywrócenie świata materialnego do jego pierwotnej czystości oraz pchnięcie objawionego w ten sposób życia ścieżką, jaka została dla niego zamierzona. Chrystus, doprowadzający wszystko do spełnienia, wspomagany jest przez Zachodnią Szkołę Misteriów w wypełnieniu tego zadania. Za każdym procesem odnowy lub przełamania stoi Zakon Różokrzyża z całym swym warsztatem, pracujący gorączkowo w Jego służbie we wszystkich obszarach. To jest alchemia, alchemia różokrzyżowców.”